Voorbij de eerste blik
Veel van mijn fotografie ontstaat niet doordat ik actief op zoek ben naar een foto.Integendeel. Vaak ontstaat een beeld juist wanneer ik wat langzamer ga kijken.
We zijn gewend om dingen snel te herkennen. Een boom is een boom. Een muur is een muur. Een pad is een pad. Zodra we weten wat iets is, verplaatst onze aandacht zich alweer naar iets anders.
Maar als ik langer blijf kijken, gebeurt er iets interessants. Dan verschuift de aandacht van het onderwerp naar de eigenschappen ervan. Ik zie hoe het licht over een oppervlak loopt, hoe lijnen elkaar kruisen, hoe kleuren op elkaar reageren of hoe een structuur langzaam zichtbaar wordt. Dat zijn vaak de momenten waarop een foto ontstaat. Niet omdat de wereld veranderd is, maar omdat mijn manier van kijken verandert.
Voor mij gaat dat niet over een specifieke stijl of techniek. Het gaat vooral over een manier van aanwezig zijn. Over vertragen. Over de tijd nemen om te kijken voordat ik de camera gebruik.
Wees stil aanwezig tot datgene waarnaar je kijkt jouw aanwezigheid als het ware beantwoordt...
Dat sluit aan bij wat mij aantrekt in abstracte fotografie. Ik hoef niet altijd iets spectaculairs te vinden. Het gaat mij minder om het onderwerp en meer om wat er zichtbaar wordt wanneer ik voldoende aandacht geef aan een plek, een detail of een moment. Contemplatieve fotografie vraagt geen bijzondere locaties. Sterker nog, veel van mijn foto's ontstaan op plekken waar anderen misschien gewoon voorbij zouden lopen. Het verschil zit vaak niet in wat er te zien is, maar in hoeveel aandacht je eraan geeft.
Wat mij steeds meer opvalt, is dat aandacht niet losstaat van de andere bouwstenen waarover ik eerder schreef. Integendeel: aandacht vormt de verbinding tussen licht, tijd en ruimte.
Licht is overal aanwezig, maar niet alles wat zichtbaar is, wordt ook werkelijk gezien. Vaak zijn het juist de subtiele veranderingen in licht die een beeld interessant maken: een schaduw die langzaam verschuift, een reflectie die even verschijnt, een kort moment waarop vormen en contrasten samenkomen. Zulke momenten laten zich niet afdwingen. Ze vragen om aandacht. Niet om actief zoeken, maar om aanwezig zijn en kijken.
Hetzelfde geldt voor tijd. In mijn blog over tijd schreef ik hoe wachten soms een essentieel onderdeel van fotografie wordt. Niet alleen omdat een lange sluitertijd beweging zichtbaar kan maken, maar ook omdat mijn eigen waarneming verandert wanneer ik ergens langer blijf. Het eerste wat ik zie, is vaak niet het meest interessante. Pas wanneer ik vertraag, ontstaan nieuwe verbanden en vallen details op die ik eerder over het hoofd zag. Sommige foto's hebben simpelweg tijd nodig voordat ze zich laten zien.
Ook ruimte ervaar ik op die manier. Ruimte gaat voor mij niet alleen over compositie of perspectief, maar ook over ademruimte. Over wat ik weglaat en wat ik laat bestaan. Wanneer ik niet direct op zoek ben naar een onderwerp, ontstaat er ruimte om open te kijken. Ruimte waarin vormen, lijnen, kleuren en structuren belangrijker worden dan de herkenning van het onderwerp zelf. Juist daar ontstaat vaak de abstractie die mij zo aanspreekt.
Deze manier van werken herken ik in wat vaak contemplatieve fotografie wordt genoemd. Niet zozeer een stijl, maar een houding. Een manier van kijken die uitgaat van aandacht, vertraging en ontvankelijkheid. De fotograaf Minor White verwoordde dat treffend: "Be still with yourself until the object of your attention affirms your presence." Die gedachte spreekt mij aan. Veel van mijn foto's ontstaan namelijk niet doordat ik iets gevonden heb, maar doordat ik lang genoeg ben gebleven om iets werkelijk te zien.
Misschien is dat wel de essentie van contemplatieve fotografie. Door te vertragen ontstaat er ruimte. Door ruimte te nemen wordt tijd voelbaar. Door aandachtig te kijken wordt licht zichtbaar. Licht, tijd en ruimte zijn voor mij nog steeds de bouwstenen van een foto, maar aandacht en stilte zijn de voorwaarden waardoor ik ze kan ervaren.
